Ürəyin Quruluşu və Işi

Urək yastılaşmış konusabənzər əzələvi orqandır.Onun yuxarı və arxaya baxan enli tərəfi əsası, aşağı, sola və önə baxan ucu isə zirvəsi adlanır.

Ürək dörd kameraya bölünür:

Yuxarı hissədə sağmvə sol qulaqcıq

aşağıda isə sağ və sol mədəcik yerləşir.

Sağ və sol hissə bir- birindən arakəsmə ilə ayrılır. Sağ mədəcikdən ağciyər kötüyü vasitəsilə kiçik qan dövranı və sol mədəcikdən aorta vasitəsilə böyük qan dövranı başlanır. Sağ qulaqcığa yuxarı və aşağı boş vena, ürək venaları açılır. Burada yerləşən qapaq ürəkdən qanın geri qayıtmasına mane olur.

Sol qulaqcığa 4 ədəd ağciyər venaları açılır.

Ürəyin əzələ divarının xarici və daxili səthləri birləşdirici toxuma ilə örtülür. Qulaqcıqlarla mədəcikləri birləşdirən dəlikdə taylı qapaqlar yerləşir. Aortanin və ağciyər arteriyalarının ürəyin mədəciklərindən çıxdığı yerlərdə isə aypara qapaqları vardır.

Bu qapaqlar qanın bir istiqamətdə:

  • qulaqcıqlardan mədəciklərə,
  • mədəciklərdən isə arteriyalara axmasını təmin edir.

Insanın ürəyi döş qəfəsində asimmetrik vəziyyətdə iki ağciyər arasında yerləşmişdir.

Xaricdən ürək perikard adlanan xüsusi kisə ilə örtülmüşdür.

Urək 3 qişadan ibarətdir:

  • Daxili qişa – endokard 
  • Əzələ qişası – miokard
  • Xarici seroz qişa – epikard.

Urək əzələsinin tərkibində qlikogenlə zəngin olan atipik liflər vardır. Bunlar Purkinye lifləridir. Bu liflər vasitəsilə oyanma dalğası ürək əzələlərinə nəql olunur.

Ürəyin aparıcı sistemi (düyünlər, His dəstəsi, Purkinye lifləri) ürəyin avtomatizmini, yəni sinir sisteminin iştirakı olmadan ürəyin təqəllüsünü təmin edir.

Bəzi hallarda ürək fəaliyyətinin sinir tənziminin pozulması ürəyin işində aritmiyaya səbəb olur, yəni ürəyin yığılıb-boşalması ritmi pozulur. Urək fəaliyyətinin sürətlənməsi və bunun nəticəsində nəbzin tezliyinin artması – laxikardiya, azalması –bradikardiya adlanır.

Ürəyin işi reflektor xarakter daşıyır. Ürək əzələlərinin ritmik işi –təqəllüsü və boşalması mərkəzi sinir sistemindən ürək nahiyəsinə yönələn iki cüt efferent sinirlərlə çatdırılan impulslar hesabına olur.

Bunlar simpatik və azan sinirin lifləridir.

  • Simpatik sinirlərin tərkibində qüvvətləndirici və sürətləııdirici liflər ayırd edilir.
  • Azan sinir qıcıqlandırıldıqda ürəyin təqəllüsü tormozlanır və hətta ürək diastola fazasında  dayanır.

Ürəyin işi ürək əzələsinin müəyyən ardıcıllıqla ritmik surətdə yığılıb boşalmasından ibarətdir. Ürək əzələsinin bir dəfə təqəllüs edib boşalması ürəyin bir tsiklini təşkil edir (0,8 san). 1 dəqiqə ərzində ürək tsikli 70-75 dəfə təkrar olunur.

Urək tsikli aşağıdakı üç fazadan ibarətdir:

  1. qulaqcıqların sistolası (yığılması) -0,1 san;
  2. mədəciklərin sistolası -0,3 san;
  3. mədəciklərin diastolası (boşalması) və ya ümumi pauza – 0,4 san.

Orta yaşlı insanda ürəyin ümumi həcmi 250-260 kub sm-ə bərabərdir.Mədəciklər yığıldıqda qan damarlarına orta hesabla 65-70 ml qan qovulur. Bu, ürəyin sistolik həcmidir.

Ürək-damar sisteminin sinir-humoral tənzimi.

Bədəndən izolə edilmiş ürəyin işi bir müddət davam edir. Bu, ürəyin avtomatizmini təmin edən aparıcı sistemin fəaliyyəti ilə izah olunur.Həmin sistem bir neçə sinir düyünündən və sinir liflərindən ibarətdir.Ürəyin işində xarici mühit amillərinə uyğunlaşma reaksiyaları yaranır.

Belə ki:

  • müsbət və mənfi emosiyalar
  • ağrı hissi
  • xarici mühit
  • temperaturunun yüksəlməsi və ya enməsi halları
  • günəş kələfi nahiyəsinə endirilən fiziki zərbə
  • bağırsaqlarda qazların yığılması və s.

bu kimi digər təsirlər ürəyin fəaliyyətində öz əksini tapır.

Ürək fəaliyyəti sinir-humoral yollarla tənzim olunur. Ürəyin işinə tənzimedici təsir göstərən efferent sinirlər azan və simpatik sinirlərdir.

  • Simpatik sinirlər ürək fəaliyyətini gücləndirir və sürətləndirir
  • azan sinirlər isə zəiflədir və yavaşıdır.

Ürəyin sinir-humoral tənzimi biri digərini tamamlayan vahid bioloji prosesdir. Müxtəlif tipli emosional hisslər və nitqlə ifadə olunan şərti qıcıqlar reflektor olaraq ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə bəzən güclü təsir göstərir.

BƏYƏN VƏ PAYLAŞ 🙂

DR.Hüseyn

Məqsədimiz sayt izləyicilərinə daha ətraflı və dəqiq məlumatlar verməkdir.

Şərhinizi yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Saytı bəyəndin? Dostlarınlada paylaş :)

  • Facebook
  • Instagram
  • Google+
    https://www.saglamheyat.net/urekqandamar/ureyin-qurulusu-ve-isi
  • Follow by Email
  • RSS