Pnevmoniya əlamətləri və növləri

Pnevmoniya tənəffüs yolu infeksiyasıdır.

Ölkəmizdə və dünyada uşaq xəstəlikləri və ölümlərinin əsas səbəblərindən biri olaraq önə çıxır.Pnevmoniya üst tənəffüs yollarında olan və xəstəlik törədən mikrobların nəfəs borusu və ağciyərlər ilə ağciyər daxili hava yollarını iltihablandırması olaraq təyin olunur və sətəlcəm hadisələrinin 33%-i 0-5 yaş qrupundakı uşaqlardan meydana gəlir.Pnevmoniya uşaqlarda ən sıx görülən alt tənəffüs yolu infeksiyası olub xüsusilə ilk 3 yaşda olan uşaqlarda ən sıx xəstəxanada yatış səbəbidir.Ümumiyyətlə bir üst tənəffüs yolu infeksiyasından bir neçə gün sonra birdən yüksələn qızdırma,artan öskürək,bəlğəm çıxarma və tənəffüs çətinliyi pnemoniyalar ağla gətirməlidir.

Pnevmoniya zamanı hansı əlamətlər meydana çıxır?

Uşaqlarda pnevmoniya zamanı körpələrdə

  • Qızdırma
  • Halsızlıq
  • Öskürək
  • Tez-tez nəfəs alma
  • Ürək döyünməsi
  • Qusma
  • Qarın ağrısı və yan ağrısının da ola bilər.

Körpə və kiçik uşaqlarda 

  • Sinəsində və qarınında tez-tez enib çıxmalar
  • İnləmə
  • Pişik mırıltısı kimi bir səs eşidilə
  • Burun qanadlarının hərəkət etməsi

Böyük uşaqlarda 

  • Ciddi sinə ağrısı
  • Yan tərəflərində ağrı
  • Qızdırma və nəfəs aldıqda batma
  • Öskürək

kimi əlamətlər görülə bilər.

Pnevmoniya zamanı yaşlılarda

Xronik xəstəliyi olanlar və immun sistemi zəif olanlar üçün təhlükəli ola bilər.Yaşlılardada ölüm törədən əsas xəstəliklərdəndir.

Pnevmoniyaların bir çox növləri öz ağırlıq dərəcəsinə görə orta və ağıra qədər dəyişir.Xəstəxana daxilində olarkən əmələ gələn pnevmoniyalar xüsusən virulent və ölümcül olur.

Bir çox pnevmoniyalar qəfil əmələ gəlir,sinədə ağrı,temperatur,öskürək,bəlğəmlə və qısalmış tənəffüslə xarakterizə olunurInfeksiya adətən soyuqdəymə və qripin ardinca gəlir,lakin başqa xəstəliklərdən sonra və ya öz-özünə də əmələ gələ bilər.Antibiotiklərin bakterial pnevmoniyaları müalicə etməsinə baxmayaraq bəzi antibiotikə davamlı bakterial pnevmoniyalar problem yaradır.

Ümumiyyətlə, tənəffüs sistemi üzvləri, həmçinin onlardan biri olan ağ ciyərlər infeksion xəstəliklərə qarşı çox zəifdirlər.

Yuxarı tənəffüs yollarına (burun-udlaq, qırtlaq, traxeya) düşən viruslar və mikroblar onların iltihablaşmasına səbəb ola bilərlər.Müəyyən şəraitdə – immunitetin zəifləməsi, mikrobların yüksək aktivliyə malik olması və s. bu kimi hallarda iltihabi proses yuxarı tənəffüs yollarından aşağıya da yayıla bilər.Bəzi hallarda proses bronxların selikli qişasının iltihablaşması ilə başa çatır,bir çox hallarda isə proses bununla məhdudlaşmayaraq daha da ağırlaşır, ğ ciyərin öz toxumasını da zədələyərək pnevmoniyaya səbəb olur. Bu isə kifayət qədər ağır və əfsuslar olsun ki,yayılmış xəstəlikdir.

Pnevmoniya, adədən, öz-özünə əmələ gəlmir.Xəstəlik,adətən,tənəffüs yollarının hər hansı bir digər xəstəliklərinin (faringit, laringit, bronxit, kəskin respirator virus infeksiyası, qripp) fəsadı kimi inkişaf edir.

Əsas Simptomlar

  1. Öskürək – xəstəliyin əsas əlaməti olub,soyuqdəymə zamanı xəstənin ümumi vəziyyətinin müvəqqəti yaxşılaşmasından sonra onun vəziyyətinin yenidən pisləşməsi və ya 7 gündən artıq davam edən istənilən “soyuqdəymə xəstəliyi”
  2. Dərindən nəfəs almanın mümkün olmaması – hər bir belə cəhd öskürək tutmasının baş verməsinə səbəb olur
  3. Kəskin virus infeksiyasının digər əlamətləri fonunda (hərarət, zökəm, öskürək) dəri örtüyünün avazıması
  4. Temperaturun yüksək olmadığı halda təngnəfəsliyin baş verməsi
  5. Hərarəti aşağı salan dərman preparatlarının bədəndə olan yüksək temperaturu aşağı sala bilməməsi
  6. Temperaturun bir neçə gün ərzində “saxlanması”

Pnevmoniyanı təyin etmək çətin ola bilər.Adətən soyuqdəyməyə oxşar simptomlarla keçir və xəstələr adətən daha ağır halda olduqlarını təyin edə bilmirlər. Döş qəfəsində ağrı bir çox pnevmoniyaların ümumi simptomudur. Pnevmoniya simptomları onun törədicisindən asılı olaraq dəyişə bilir:

  • Bakteriya.

 Bakteriyaların bir çox növləri pnevmoniyaya səbəb olur Bakterial pnevmoniyalar öz-özünə yarana bilər, eyni zamanda xəstəlik yuxarı tənəffüs yollarının virus infeksiyalarından sonra inkişaf edə bilər Simptomlar titrətmə,yüksək temperatur,tərləmə,döş qəfəsində ağrı,qısalmış tənəffüs,öskürək,yaşıl və ya sarı bəlğəm.

Yüksək risk qrupuna daxil olan yaşlı, immun sistemi zəif xəstələrdə simptomlar fərqli ola bilər, məsələn temperatur yüksəlmə əvəzinə aşağı düşə bilər. Bakterial pnevmoniya adətən ağciyərin ancaq bir payına aid ola bilir.Bu lobar pnevmoniya adlanır.

  • Viruslar.

 Pnevmoniyaların təxminən 50%-i viruslar tərəfindən törədilir.Viral pnevmoniyalar soyuqdəymə tipli simptomlarla başlayır.Adətən quru öskürəklə başlayır,başağrısı,qızdırma,əzələ ağrısı,üzülmə kimi simptomlar rast gəlinir.Xəstəlik inkişaf etdikcə tənginəfəslik əmələ gəlir,az həcmdə olan ağ və ya rəngsiz bəlğəmlə xarakterizə olunur.Virus mənşəli pnevmoniyalar zamanı ikincili olaraq bakterial pnevmoniyalar da əmələ gələ bilər.

  • Mikoplazma.

 Bu orqanizmlərin törətdikləri pnevmoniyalar özlərində həm bakterial həm də virus mənşəli pnevmoniyaların əlamətlərini birləşdirir.Lakin bu əlamətlər daha mülayim olur və daha gec inkişaf edir.Yataqda qalacaq qədər xəstə olmaya bilərsiniz və hətta pnevmoniya keçirdiyinizi bilməyə də bilərsiniz.

  • Mikoplazam

Pnevmoniyaı məktəb uşaqları və gənclər arasında daha çox yayılıb.Antibiotiklərlə müalicəyə həssadırlar. Lakin quru öskürək və zəiflik bir müddət davam edə bilər.

  • Göbələk

 Bir sıra göbələk növləri pnevmoniyaya səbəb ola bilər.Bəzi insanlar bunu kəskin pnevmoniya şəklində keçirir,bəzilərində isə simptomlar çox zəif nəzərə çarpır və xronik pnevmoniyaya keçərək aylarla davam edir.

  • Pneumocystis carinii.
  • Bu tip pnevmoniyalar AİDS-li xəstələrdə daha çox rast gəlinir.İmmun sistemi orqan transplantasiyası,kimyəvi terapiya,kortikosteroidlərlə müalicə, və ya digər immun zəiflədici dərmanlarla zədələnmiş xəstələr də risk altındadırlar.Əlamətləri kəsilməyən öskürək,qızdırma və qısalmış tənəffüsdür.

 

Pnevmoniyanın növləri

Pnevmoniyanın 3 növü var:

  1. Akut pnevmoniya
  2. Uzun müddət davam edən sətəlcəm
  3. Xronik pnevmoniya.

Akut pnevmoniya ağciyərin kəskin iltihablı və yoluxucu xəstəliklərindəndir ki,burada ağciyər toxumasının bütün struktur elementləri təsirlənir və iltihabi prosesdə alveolları cəlb etmək məcburidir,sonuncusu inflamatuar eksudatda (maye) meydana gəlir.

Patogenetik və epidemioloji prinsiplərə əsasən,aşağıdakı növlərdə kəskin pnevmoniya fərqlənir:

  • Cəmiyyətdən əldə edilən pnevmoniya
  • Nosokomial pnevmoniya
  • İmmun çatışmazlıq şəraitində sətəlcəm
  • Atipik sətəlcəm sızanaq

Gündəlik şəraitdə ortaya çıxan sətəlcəmə ictimaiyyətə qovuşdurulur.Ən ümumi patogenlər Streptococcus pnevmoniya (hallarda 70-90%), Haemophilus influenzae (hallarda 15-20%), mikoplazma pnevmoniya (10-15% hallarda) və digər mikroorqanizmlərdir.

Xəstəxana və ya nazokomiya xəstəxanada xəstəxanaya qaldırıldıqdan sonra 48 – 72 saat sonra xəstədə meydana gələn sətəlcəm sayılır.Belə bir diaqnoz qoyarkən,inkubasiya (gizli) dövrdə ola biləcək infeksiya istisna edilməlidir.

Nozokiyal pnevmoniyanın etiologiyası olduqca müxtəlifdir. Bir şəxs bir xəstəxanaya girəndə,onun mükəmməl membranı tez-tez yerli hava dövran edən mikroorqanizmlər ilə yaşayır.Xüsusilə xəstəliyin riski bir xəstəxanada uzun müddət qalma ilə artır.Nozokiyal pnevmoniyanın ən tez-tez patogenləri Staphylococcus aureus (Staphylococcus aureus) və Pseudomonas aeruginosa (Pseudomonas aeruginosa).

İmmun çatışmazlığı olan xəstələrdə (İİV, iatrogenik immunsupressiya) xəstələrdə ən çox patogenezli pnevmoniya patogen simptomlar, sitomegalovirüslər və pnevmokistlərdir.

Sizin ağciyərləriniz membranla əhatə olunmuşdur ki,bu da plevra adlanır.

Hər ağciyər paylara bölünüb:Sağ 3 paya,sol isə 2 paya.Nəfəs alarkən hava traxeya vasitəsi ilə ağciyərlərə dolur. Ağciyərləriniz daxilində bronx adlanan havaaparıcı yollar var.Bronxlar özləri də alveollarla bitən bronxiollara bölünür.

Adətən insanlar tez-tez müxtəlif infeksiyalara yoluxurlar,lakin orqanizmimizin müdafiə funksiyası xəstəliyin əmələ gəlməsinin qarşısını alır.Məsələn burun seliyi özü bir çox mikroorqanizmləri ağciyərlərə keçməkdən saxlayır.

Hətta mikroorqanizm daxilə keçəndən sonra belə ağ qan hüceyrələri yəni leykositlər bu mikroorqanizmi məhv edirlər.Lakin yığılıb qalmış patogen mikroorqanizmlər,ağ qan hüceyrələri alveollarda iltihab törədir.Bu da tənəffüsdə olan çətinliyə gətirib çıxarır.

Çox vaxt pnevmoniyalar törədiciyə görə təsnif olunur:

  • Cəmiyyət pnevmoniyası

Bura gündəlik həyatda- məktəbdə, iş yerində yoluxa biləcəyiniz pnevmoniyalar aiddir.

  • Xəstəxana (nosocomial) pnevmoniyaları

Xəstəxana pnevmoniyaları süni tənəffüsdə olan, intensiv terapiyada müalicə alan xəstələr üçün təhlükəli ola bilər. Bu tip pnevmoniyalar xüsusən də yaşlılar, AİDS xəstələri, uşaqlar, xronik xəstələr üçün çox ciddi ola bilər.Belə xəstələr üçün səbəblərdən biri də qastroezofageal reflux ola bilər.Bu mədənizin möhtəviyyatının nəfəs borusuna düşdüyü zaman baş verir.Və bu da pnevmoniyaya səbəb ola bilər.

  • Aspirasiom pnevmoniya

Bu o zaman baş verir ki, yad cisimlər sizin ağciyərlərinizə nəfəs vasitəsilə düşür.Məsələn sizin mədənizdə olan qida qalıqları,adətən qusmadan sonra baş verir.Bu adətən beyin zədələnmələri və s. refleksləri zədələyəndə əmələ gəlir.

  • Digər səbəb cox alkohol içmək ola bilər

Huşsuz adam görsəniz,nəfəs borusuna yemək qalıqlarının aspirasiyası ola biləcəyini ehtimal edin. Opportunistik organizmlər tərəfindən törənən pnevmoniyalar.Bu tip pnevmoniyalar immun sistemi zədəli olan xəstələr üçün təhlükəlidir.Belə ki,bu tip pnevmoniyalarda sağlam insanlar üçün təhlükəli olmayan mikroorqanizmlər,AİDS-li xəstələrdə,transplantasiya olunan xəstələrdə çox təhlükəli ola bilər.

  • Müxtəlif patogenlər

Quş qripi və bir sıra kəskin respirator sindrom yaradan viruslar bəzən sağlam insanlar üçün də ölümcül təhlükə yarada bilər. Risk faktorları 65 və daha çox yaşı olanlar və kiçik uşaqlar risk qrupudurlar.Eyni zamanda risk qrupuna daxildir:

  • Müəyyən xəstəliyi olanlar.

AİDS,xronik ürək-ağciyər,emfizema,diabet və s.Eyni zamanda əgər dalağınız çıxarılıbsa,immun sisteminiz kimyəvi terapiya ilə zədəlidirsə,bu da xəstəliyə həssas olmanıza səbəb ola bilər.

  • Siqaret və alkohol
  • Hospitalizasiya olunmuş intensiv terapiya xəstələri.
  • Kimyəvi maddələrlə və zəhərlərlə kontakda olan müəssisələrin işçiləri.
  • Cərrahi əməliyyata məruz qalmış xəstələr.

 

Pnevmoniya müddəti mülayimdirsə və komplikasyon olmadığı təqdirdə, xəstələr evdə və ya bir gün xəstəxanada müalicə oluna bilərlər. Bu vəziyyətdə, həkimə ətraflı nəzarət və təyin edilmiş müalicənin effektivliyini klinik qiymətləndirmə zəruridir.

 

 

 

 

BƏYƏN VƏ PAYLAŞ 🙂

Post Author: DR.Hüseyn

Məqsədimiz sayt izləyicilərinə daha ətraflı və dəqiq məlumatlar verməkdir.

2 thoughts on “Pnevmoniya əlamətləri və növləri

  • Hesen

    (1 Avqust 2018 - 21:05)

    Pnevmoniya zamani quru oskurek olarmi?

      Huseyn

      (1 Avqust 2018 - 21:06)

      Sualınızın cavabı məqalədə vardır.Zəhmət olmazsa yazını oxuyun

Şərhinizi yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.